 |
|
Bấm vào đây để in ra giấy (Print)
Quê hương
thì ai cũng nhớ cũng thương. Dù chùm khế ngọt có héo đi, dù cây đa cũ
bên đò xưa có thay đổi, dù con sông bờ ruộng có bị lấp đi... quê hương
ấy vẫn cứ sống mãi trong ký ức và tiềm thức của tôi. Nhà văn Sơn Nam đã
có lý để viết: “phong sương mấy độ qua đường phố, hạt bụi nghiêng mình
nhớ đất quê”. Sau 30 năm xa cách, tôi cũng trở về Việt Nam với tâm trạng
ấy và ra đi cũng với tâm trạng ấy.
Tôi không thể nào không thương nhớ quê hương. Nhưng tôi không sợ bị kết
án là vong bản để nói rằng tôi không thể nào hòa nhập trở lại vào cuộc
sống ở quê hương. Sau đúng một tháng đi “xâm nhập thực tế” từ Nam chí
Bắc, bằng mọi phương tiện di chuyển thượng vàng hạ cám từ máy bay đến
taxi, xe đò, xe buýt, xe ôm, xe xích lô, thuyền bè, tiếp xúc với hầu hết
mọi giai cấp xã hội, tôi vẫn chưa thấy mình “tốt nghiệp” từ trường học
làm người Việt Nam XHCN. Tôi vẫn cảm thấy lạc lõng ngay trên chính quê
hương của mình.
Suốt một tháng sống ở quê hương, theo lời ông bà dạy, tôi đã bắt đầu lại
bài học vỡ lòng là “học ăn”. Trong trường XHCN hiện nay, đây là môn khó
nuốt nhất đối với tôi. Về Việt Nam để ăn cho thỏa thích là chuyện có thể
hiểu được đối với nhiều người Việt hải ngoại. Ai mà chẳng thèm các món
đặc sản ở quê hương. Nhưng tôi hoàn toàn thất vọng về khoản này. Hàng ăn
ở Việt Nam không thiếu. Thật không ngoa để nói rằng cả nước Việt Nam
hiện nay là một “hàng ăn”. Trên vỉa hè và ngay cả trên đường phố, dọc
theo những con lộ ở thôn quê, chỗ nào cũng có tiệm cà phê và quán ăn. Đó
là chưa kể những gánh hàng rong. Đồ ăn, món nhậu, và thức uống được dọn
ngay trước mặt mình vào bất cứ lúc nào trong ngày.
Đầu thập niên 80, mới đến Pháp, tôi thực sự thất vọng và cảm thấy bơ vơ
trong xã hội mới: đi tìm một hàng quán là chuyện trần ai. Giá cả thì lại
làm cho những người tỵ nạn chân ướt chân ráo phải dội ngửa. Đó là chưa
kể ngày Chúa nhật: phố xá đóng cửa im thin thít. Có đói thì cũng đành
phải bóp bụng mà kéo lê từng bước mỏi mệt đến hằng bao cây số may ra mới
tìm được một tiệm ăn bình dân.
Đến Ý tôi lại càng bực mình hơn: cứ từ hai giờ trưa đến bốn giờ chiều,
mọi quán sá đều đóng cửa. Mặc cho du khách có réo gọi, người ta vẫn cứ
tỉnh bơ ngủ trưa đã.
Ở Việt Nam XHCN hiện nay thì trái lại, muốn ăn cái gì cũng có, muốn ăn
giờ nào cũng được, muốn ngồi ăn ở đâu cũng chẳng ai cười. Có lần trên
một chuyến taxi, tôi nêu thắc mắc với người tài xế: tại sao ở VN người
ta “ăn nhậu” liên tục như thế? Anh trả lời rằng đa số người Việt Nam
hiện nay sống rất hiện sinh. Anh giải thích rằng người Việt Nam ăn nhậu
xả láng là vì không muốn nghĩ đến ngày mai và cũng chẳng có ngày mai mà
nghĩ. Kiếm được đồng nào xài đồng đó. Đó là chủ trương sống của rất
nhiều người Việt Nam hiện nay. Không chỉ có những cán bộ phì nộn, ăn mặc
bảnh bao hay các đại gia và giai cấp nhà giàu mới ăn nhậu, xem ăn nhậu
như thủ tục đầu tiên, người dân lao động, những kẻ ăn không ngồi rồi
cũng ăn nhậu và ăn nhậu suốt ngày, suốt đêm.
Sau một tháng về thăm Việt Nam, đứng lên bàn cân, tôi sụt ký thấy rõ vì
không muốn và không dám ăn một cách “thỏa thích” như mọi người. Tôi thực
sự cảm thấy ái ngại mỗi khi bước vào một nhà hàng sang trọng. Giá cả
không quá cao nếu so với Úc và các nước văn minh. Nhưng trong một đất
nước mà thu nhập bình quân của một người lao động phổ thông vẫn còn ở
mức dưới 5 Mỹ kim một ngày thì một bữa ăn trong một nhà hàng giá đến vài
chục Mỹ kim, chưa kể tiền bia rượu, thì đây hẳn là một cách tiêu xài xa
xỉ chỉ dành riêng cho giới nhà giàu mới trong xã hội.
Tôi không thấy thoải mái để bước vào các nhà hàng sang trọng. Cơm đường
cháo chợ thì ê hề. Nhưng ngặt một nỗi, vì đã lỡ học cái thói vệ sinh của
các nước văn minh cho nên có thèm nhỏ rãi tôi cũng đành ăn hàm thụ.
Trong những ngày đầu, bị tào tháo rượt một lần, tôi tởn tới già. Cùng
lắm, muốn ăn món tủ, nhà tôi đành phải mua rau cỏ về nhà rửa sạch với
thuốc rửa rau mà chúng tôi mang theo từ Úc, rồi đem ra nhà hàng ăn thay
vì ăn rau của họ trước con mắt khó chịu của người xung quanh. Ngoài ra,
xuất xứ của các thứ thịt cá được dọn ra trong các hàng quán cũng khiến
tôi nghi ngại. Những con thú chết vì bệnh thay vì đem chôn được xẻ thịt
ra bán trong chợ là chuyện có thật được chính báo chí Việt Nam phanh
phui. Thịt quay treo lủng lẳng trên đường phố đầy bụi bậm và ngày này
sang ngày khác là chuyện mà tôi thấy trước mắt mỗi khi xuống đường. Ngay
chợ Đồng xuân, nhà tôi đã vô tình chứng kiến cảnh người ta xẻ thịt bò
ngay trên nền chợ lầy lội nước.
Tựu trung, các hàng ăn ở Việt Nam kinh doanh bằng mọi giá, bất kể các
tiêu chuẩn vệ sinh và chuẩn mực đạo đức. Xét cho cùng, nếu ăn uống là
thể hiện của văn hóa một đất nước, thì điều được gọi là “văn hóa ẩm
thực” của Việt Nam hiện nay cũng nói lên sự dối trá và lừa gạt vốn tràn
lan trong xã hội. Muốn có chỗ ăn ngon, sạch, đúng giá thì chỉ có nước
nhờ người quen mách bảo.
Tôi thấy mình chưa thuần thục trong bài “học ăn” ở Việt Nam. Sang đến
chuyện “học nói” thì tôi lại càng thấy mình “ngọng” hơn. Cả nước Việt
Nam không chỉ là một “hàng ăn” mà còn là một khu triển lãm các khẩu
hiệu. Từ thành thị đến thôn quê, từ các đường phố sang trọng đến các con
hẻm tồi tệ bẩn thỉu, ở bất cứ ngõ ngách nào, du khách cũng có thể đọc
được những khẩu hiệu. Từ việc ca tụng đảng cộng sản Việt Nam quang vinh
đến nếp sống văn minh, xem ra người Việt Nam xã hội chủ nghĩa sống bằng
khẩu hiệu hơn với thực tế. Quả thực, đi đâu tôi cũng thấy “mưa sa trên
mầu cờ đỏ” và bơ vơ trong rừng khẩu hiệu. Lạc lõng hơn nữa khi mở các
kênh truyền hình chính của Việt Nam. Cái giọng Bắc hoàn toàn khác với
giọng Bắc “năm mươi tư” không thể không làm cho tôi nghe đau lỗ tai.
Phải nói thật sự có một “Nước Bắc” xâm chiếm Miền Nam Việt Nam và áp đặt
không chỉ ý thức hệ mà còn cả văn hóa, ngôn ngữ, và giọng nói. Trước 75,
trong miền Nam làm gì có chiếc xe “ô tô”, “ điện ô tô” hay “xe con” hay
làm gì có chuyện “đảm bảo”. Tôi thấy rõ chuyện “thực dân mới” ấy trên
chuyến bay từ Hà Nội về Sài Gòn. Thông thường các cô tiếp viên của các
hãng [hàng] không dân dụng Á
châu đều có một sắc đẹp đủ để đại diện cho đất nước của mình. Nhưng
trong chuyến bay của hãng Jetstar từ Hà Nội vào Sài Gòn hôm đó, tôi hoàn
toàn thất vọng về cô tiếp viên trưởng. Với “nhan sắc của một người đàn
ông không đẹp trai”, nếu cô được chọn làm tiếp viên trưởng của chuyến
bay thì chắc chắn cô chỉ có thể là “con ông cháu cha” mà thôi. Tôi lại
càng nghĩ rằng tôi không đoán sai điều đó, bởi vì khi cô mở miệng nói
với hành khách bằng tiếng “Nước Bắc” thì tôi chẳng hiểu gì “sốt”. Đến
khi cô “dịch” sang Anh ngữ thì tôi lại càng “điếc” và không biết cô nói
tiếng nước nào.
Nói như thế không có nghĩa là tôi giỏi và nói tiếng Anh rành đến độ quên
tiếng mẹ đẻ. Thật ra, vấn đề tiếng Việt của tôi ở Việt Nam không phải là
“nói” cho bằng là “hiểu” cái lối nói “xa lạ” hiện nay của nhiều người
Việt Nam. Không kể đến chuyện người ta cho vào bảo tàng viện hai tiếng
“xin lỗi” và “cám ơn”, cái cách ăn nói cộc lốc, thiếu lịch sự, thiếu lễ
độ, thiếu cả văn minh... của người Việt Nam XHCN vừa làm cho tôi đau lỗ
tai vừa làm cho tôi đau lòng. Đau lòng thực sự bởi vì cái lễ giáo và nét
đẹp của cách nói năng được nhào nặn từ bao thế hệ đã hầu như hoàn toàn
bị xóa bỏ. Tôi rất sợ vào chợ để mua hàng. Tôi sợ khi phải sờ đến một
món hàng và hỏi một câu, mặc dù đã cố gắng để tỏ ra lịch sự hết sức có
thể. Tôi sợ là bởi vì lúc nào mình cũng có thể được đáp trả bằng một
tràng câu nói như chửi vào mặt.
Quả thật, một tháng có lẽ chưa đủ để tôi “học nói” lại trong Việt Nam
XHCN hiện nay. Sau chuyện “học ăn, học nói”, tôi lướt qua chuyện “học
gói học mở” để đi thẳng vào một chuyện tối quan trọng trong những ngày
sống ở Việt Nam: đó là chuyện “học đi”.
Tôi còn nhớ: cách đây vài năm, nhân một cuộc họp APEC được tổ chức tại
Hà Nội, một nữ phóng viên Phi luật tân tháp tùng phái đoàn chính phủ
Phi, đã ghi lại hai nhận xét mà cô cho là tâm đắc nhất trong chuyến thăm
Việt Nam: một là con trai Việt Nam không đẹp, hai là: ai muốn tự tử cứ
“đi bộ” băng qua các đường phố ở VN.
Cả hai điều, tôi đều thấy đúng cả. Tuần cuối cùng ở Sài Gòn, không biết
làm gì, tôi bắt xe buýt đi Thủ Đức, Biên Hòa. Tại đây tôi được dịp nhìn
thấy làng đại học của Miền Nam Việt Nam. Có cả một trường đại học quốc
tế (International University) mà tôi không biết của nước nào. Nhưng phải
nói là nhận xét của cô phóng viên người Phi thực là chính xác: trong đám
nam sinh viên, rường cột và tương lai của đất nước, chen chúc trên xe
buýt hay đi bộ đến trường, tôi chỉ nhìn thấy những tấm thân ốm o, còm
cõi, nhỏ bé, và những gương mặt thiếu sức sống và sự tỏa sáng.
Nhưng trở lại với bài “học đi” mà tôi đã cố gắng học trong những ngày lê
bước ở Việt Nam. Phải nói ngay rằng người Việt Nam XHCN hiện nay rất ít
đi bộ. Không cần phải nhìn cách tôi ăn mặc hay nghe tôi nói chuyện mà
chỉ cần thấy tôi đi bộ hay băng qua đường là biết rõ tôi không phải là
người Việt Nam XHCN. Ở Việt Nam, cứ bước ra khỏi nhà thì hầu như ai cũng
cỡi xe gắn máy hay ít nhất trèo lên xe ôm. Tôi không biết mình có quá
chủ quan không khi nói rằng có lẽ không nơi nào trên thế giới có nhiều
xe gắn máy cho bằng Việt Nam, không có nơi nào trên thế giới bị ô nhiễm
cho bằng các đường phố ở Việt Nam và dĩ nhiên cũng không có nơi nào trên
thế giới “nguy hiểm” cho khách bộ hành cho bằng VN. Quả thật, nếu muốn
tự tử một cách dễ dàng, chẳng cần phải nhảy cầu, trầm mình xuống sông,
rơi từ cao ốc, uống thuốc ngủ hay thắt cổ: chỉ cần hiên ngang băng qua
đường ở VN cũng đủ để đi thẳng vào thế giới khác ngay.
Ở Việt Nam luật đi đường nào cũng có, nhưng chẳng ai tuân giữ và khách
bộ hành là hạng người rẻ nhất trong xã hội. Ở Việt Nam, công an giao
thông đứng đầy đường, nhưng không phải để hướng dẫn về giao thông mà chỉ
để được người lái xe “hối lộ” hay “mãi lộ” theo đúng nghĩa. Hôm giỗ cụ
Nguyễn Trung Trực, bị kẹt trong một rừng người hỗn loạn thiếu điều đạp
lên nhau tại Rạch giá, tôi không sao tìm thấy bóng một cái “áo vàng”.
Tôi vẫn nhớ mãi chuyến đi từ Vũng Tầu ra Nha Trang. Tài xế của chuyến
xe, như anh tự giới thiệu, một người Thanh Hóa đã từng là công an. Nói
chung, những tài xế người “Nước Bắc” có lối lái xe phải nói là “mất dạy”
và lối nói năng cũng “mất dạy” hơn tài xế Miền Nam. Suốt chuyến đi, vì
ngồi sau lưng anh, tai tôi bị tra tấn vì những câu văng tục liên hồi của
anh. Nhưng được bộ nhớ của tôi ghi nhận kỹ nhất là lúc anh trả lời cho
một hành khách muốn xuống trước đồn công an gần một cổng trường tiểu
học. Anh nói: “Làm gì có đồn công an gần một trường học. Chẳng có thằng
ngu nào lại đi xây một trường học bên cạnh một đồn công an, bởi vì làm
như thế thì trẻ con sẽ phải làm chó trước khi kịp “học làm người”.
Tôi đã học được rất nhiều bài học trong một tháng đi “thực tế” ở Việt
Nam. Nhưng bài “học đi bộ” thì tôi đành bỏ cuộc. Mỗi lần băng qua đường
mà còn lành lặn, tôi xem như một phép lạ. Theo tôi, lối giao thông ở
Việt Nam thể hiện đúng cách sống của người Việt Nam XHCN hiện nay: ở đâu
người ta cũng có thể luồn lách và tránh né miễn là được việc và dĩ nhiên
được việc cho bản thân mình trước đã. Người khác có sống chết ra sao
cũng mặc kệ.
Về thăm lại quê hương tôi thấy buồn nhiều hơn vui. Phải nhìn nhận, sau
30 năm “xây dựng” xã hội chủ nghĩa, có một số dấu hiệu của phát triển:
nhiều cao ốc hơn, nhiều đường sá hơn, cuộc sống vật chất và tiện nghi có
khá hơn. Nhưng thật đáng buồn cho một đất nước khi sự phát triển hỗn
loạn đã bóp nghẹt và chà đạp những giá trị tinh thần và luân lý. Nói như
ai đó, phần “con” trong con-người Việt Nam XHCN đã phát triển hơn, nhưng
phần “người” thì lại ngày càng nhỏ lại.
Nghĩ như thế mà buồn cho quê hương!
Chu Thập
Nguồn: Internet E-mail by MĐ
Nguyễn Minh Hoàng, TĐ3ND chuyển
Bấm vào đây để in ra giấy (Print)
Đăng ngày Thứ Hai, October 10th, 2011
Ban Kỹ Thuật K10A-72/SQTB/ĐĐ, ĐĐ11/TĐ1ND, QLVNCH
