 |
|
Bấm vào đây để in ra giấy (Print)
Tác giả: Nguyễn Quang Thiều
Bài đã được xuất bản: 14/08/2011
Một
lời từ chối lịch sự, một cái cúi đầu, một bước đi lùi, một nụ cười thân
ái, một gương mặt tự tin chỉ của một người hầu bàn đã một lần nữa làm
nên nhân cách người Nhật.
Cả lượt đi và về Hà Nội - Boston và Boston - Hà Nội, tôi đều quá cảnh ở
sân bay Narita, Tokyo chừng dăm tiếng đồng hồ. Khi mua vé, một số người
khuyên đừng đi qua Nhật vì có thể bị nhiễm phóng xạ. Nhưng có lẽ vì tôi
đã quá cảnh Tokyo nhiều lần rồi nên thành thói quen và cũng thấy nhớ. Và
thú thực, tôi cũng muốn được quan sát nước Nhật đang sống như thế nào
sau cơn "tiểu hồng thủy" mới tràn qua cho dù chỉ ở một trong không gian
nhỏ là một sân bay. Báo chí đã nói về bản lĩnh và nhân cách người Nhật
sau thảm họa sóng thần cũng như bản lĩnh và nhân cách người Nhật sau khi
người Mỹ ném hai quả bom nguyên tử xuống đất nước này. Và cả bản lĩnh
của người Nhật ngay khi dân tộc họ trở thành một trong những dân tộc
giàu có nhất thế giới.
Ở nhiều nơi trong khu vực sân bay Narita, người ta có dán một tờ giấy
với nội dung nước Nhật đang gặp khó khăn sau thảm họa sóng thần nên
thiếu năng lượng, vì vậy quản lý sân bay xin lỗi hành khách khi hệ thống
điều hòa trong khu vực sân bay không thể phục vụ hành khách như trước
kia. Lúc đầu không nhìn thấy lời xin lỗi đó, tôi tỏ ra khó chịu với sự
nóng bức trong sân bay sau một chuyến bay quá dài. Nhưng khi đọc được
lời xin lỗi đó thì tôi lại thầm xin lỗi những người Nhật. Lúc đó, tôi
thấy mình thật ích kỷ. Sống tử tế thật khó. Có lẽ chỉ khi chết rồi con
người mới có thể tuyên bố rằng mình đã sống hoàn toàn tử tế.
Tôi là kẻ nghiện thuốc lá. Bởi thế, xuống đến sân bay là tôi đảo mắt
kiếm tìm phòng hút thuốc. Cho đến bây giờ, chỉ ở Mỹ là tôi không tìm
thấy phòng hút thuốc trong sân bay còn tất cả các sân bay tôi đã từng
qua đều có phòng hút thuốc. Nhưng chưa ở đâu, phòng hút thuốc trong sân
bay lại rộng, đẹp và sạch như ở sân bay Narita. Tất cả mọi thứ trong
phòng hút thuốc ở Narita đều đẹp và sạch như là một phòng khánh tiết.
Nhìn là biết những người quản lý sân bay đã quan tâm đến cái phòng hút
thuốc như thế nào. Nhưng xin bạn nhớ rằng họ quan tâm không phải vì họ
khuyến khích người ta hút thuốc mà là lối sống văn hóa của họ. Hút thuốc
có hại sức khỏe cho người hút thuốc và cũng có hại phần nào đó cho người
bên cạnh. Nhưng không vì sự có hại đó mà người không hút thuốc tẩy chay
người hút thuốc. Phép ứng xử với những người hút thuốc qua cách thiết kế
và chăm sóc các phòng hút thuốc là một phép ứng xử văn hóa của những
người quản lý sân bay Narita. Hút thuốc không có tội, nghĩa là không vi
phạm luật pháp trừ khi anh hút thuốc ở nơi cấm hút. Và vì vậy, người hút
thuốc phải được ứng xử một cách văn hóa và bình đẳng. Tôi nói vậy vì tôi
thấy phòng hút thuốc ở nhiều sân bay trên thế giới giống như địa ngục.
Một cái phòng nhỏ xíu chỉ dăm người vào hút thuốc là chật cứng. Những
người hút thuốc chen nhau trong mù mịt khói thuốc trông thật thảm hại.
Có lẽ những người quản lý ở các sân bay đó tìm cách đày đọa và sỉ nhục
những người hút thuốc để cho họ phải bỏ thuốc chăng?
Tôi còn nhớ mãi một trong những câu chuyện đau lòng trong các trại giam
giữ những người Việt Nam vượt biên ở Hongkong những năm đầu thập kỷ 80
của thế kỷ trước. Cảnh sát Hongkong cai quản những trại đó đã ra lệnh
những người Việt Nam vượt biên mỗi ngày mỗi người phải bắt 50 con ruồi
thì mới được phát khẩu phần ăn. Đó là một sự sỉ nhục. Đó là vô lương
tâm. Tôi đã trực tiếp trò chuyện với một số người từ trại đó trở về. Họ
đã khóc khi kể lại câu chuyện bắt ruồi để được ăn. Trước kia tôi không
nghĩ đến việc bỏ thuốc lá. Nhưng khi nhìn những phòng hút thuốc ở sân
bay Narita và cách những người lao công lau chùi phòng hút thuốc đã làm
tôi nghĩ tới việc bỏ thuốc lá. Người ta chỉ có thể thức tỉnh con người
bằng văn hóa chứ không bao giờ thức tỉnh con người bằng áp bức dưới bất
cứ hình thức nào được.
Tôi gọi một bát mì hải sản. Theo trí nhớ của tôi thì giá một bát mì như
vậy vẫn không có gì thay đổi sau cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu và
đặc biệt sau thảm họa sóng thần. Lúc đó, nghĩ lại những cơn bão giá ở
trong nước như trận đồ bát quái mà người tiêu dùng không thể tìm thấy
đường thoát ra. Khi chúng tôi ngồi vào bàn thì một người hầu bàn bước
đến cúi đầu chào chúng tôi và hỏi chúng tôi dùng gì. Rồi anh mang nước
cho chúng tôi. Lúc đó, tôi vô tình chạm vào tay anh và làm đổ cốc nước.
Nước làm ướt một chiếc giày của tôi. Trong khi tôi lúng túng chưa biết
làm gì thì người hầu bàn đã nói lời xin lỗi và quỳ xuống lau chiếc giày
của tôi bằng một chiếc khăn trắng tinh. Tôi thực sự bất ngờ và thấy xấu
hổ. Tôi nghĩ đến cách ứng xử của những người Việt Nam ở những nơi công
cộng. Người hầu bàn lau chiếc giày bị ướt của tôi kỹ lưỡng như đang lau
một viên kim cương. Tôi cam chắc rằng nếu một người hầu bàn trong những
quán ăn ở Việt Nam cúi xuống lau giày cho khách thì họ sẽ rất xấu hổ.
Nhưng họ biết đâu rằng: chính tôi, người có chiếc giày được lau, mới là
người thấy xấu hổ chứ không phải là người lau chiếc giày ấy cho tôi.
Khi ăn xong, tôi đã để lại một món tiền tip kha khá vì muốn bày tỏ sự
biết ơn của mình với người hầu bàn đó. Nhưng người hầu bàn nói họ không
nhận tiền tip. Một lần nữa, tôi thực sự ngạc nhiên. Tôi cố tìm cách đưa
tiền tip cho người hầu bàn nhưng người hầu bàn vẫn nhã nhặn từ chối. Năm
1992, trong chuyến đi đầu tiên của mình đến Mỹ, tôi có đến một quán ăn
người Việt ở New York. Khi ăn xong tôi đã để 10 đô la tiền tip lại.
Người hầu bàn là một người Mỹ gốc Việt đã tỏ ra vô cùng bực bội với tôi
vì tôi đã không để 12 đô la mà chỉ để 10 đô la. Sau này tôi mới biết họ
tính phần trăm tiền tip theo tổng giá của bữa ăn. Tôi thực sự không biết
điều đó. Sao người hầu bàn kia không giải thích cho tôi? Và sao người
hầu bàn kia không có thể nói: "Quý ông còn thiếu 2 đô la tiền tip theo
quy định, nhưng nếu quý ông không có 2 đô la thì cũng không sao. Mong
quý ông trở lại nhà hàng chúng tôi để chúng tôi được phục vụ quý ông".
Nếu nói như vậy, người hầu bàn và nhà hàng của anh ta sẽ không bao giờ
mất 2 đô la (vì đương nhiên tôi sẽ trả thêm) mà còn được một cái gì đó
giá trị gấp ngàn lần giá trị của 2 đô la kia. Và chắc chắn những lần tới
New York sau đó tôi sẽ tìm đến nhà hàng đó. Bởi có gì hạnh phúc hơn khi
được trở lại một nơi chốn đã từng gieo vào lòng mình sự xúc động và kính
trọng. Nhưng bây giờ, trong các nhà hàng ở Mỹ, người ta tính tiền tip
vào luôn hóa đơn thanh toán. Nghe rất khoa học và sòng phẳng nhưng vẫn
không ổn ở một khía cạnh nào đó.
Sau khi từ chối tiền tip, người hầu bàn hỏi chúng tôi có cần gì nữa mà
anh ta có thể phục vụ chúng tôi. Chúng tôi cảm ơn anh. Anh cúi đầu chào
chúng tôi và bước lùi một bước mời chúng tôi đi. Một lời từ chối lịch
sự, một cái cúi đầu, một bước đi lùi, một nụ cười thân ái, một gương mặt
tự tin chỉ của một người hầu bàn đã một lần nữa làm nên nhân cách người
Nhật. Họ đã từ một đất nước nghèo nàn và tan hoang vì chiến tranh trở
thành một đất nước văn minh, văn hóa, và giàu có. Họ không bán hàng giả,
hàng độc hại, họ không dùng tiền hay vũ khí đe dọa người khác. Sự nhẫn
nại trong hành động lau chiếc giày cho khách và sự chối từ tiền tip của
người hầu bàn Nhật và sự nhẫn nại của người bán trứng Trung Quốc và cách
ăn mì tôm của cậu sinh viên Trung Quốc hoàn toàn khác nhau.
Sự nhẫn nại của người Nhật là sự rèn luyện nhân cách, là ứng xử văn hóa,
là sự tôn trọng con người và ý chí vươn lên. Sự nhẫn nại đó không chứa
đựng những tham vọng ngông cuồng và những mưu mô. Cũng như người Nhật đã
dạy cho con em của họ về những khó khăn mà dân tộc Nhật phải đương đầu,
dạy cho mỗi người Nhật hãy bằng hành động trung thực của mình làm cho
văn hóa Nhật, nhân cách Nhật cũng như giá trị những sản phẩm made in
Japan lan tỏa vào lòng con người trên toàn thế giới chứ không phải là
những cuộc "xâm lăng" đầy mưu tính đôi khi phi nhân và ác độc.
Nguồn: Internet E-mail by LTCường chuyển
Bấm vào đây để in ra giấy (Print)
Đăng ngày Thứ Tư, AUGUST 17th, 2011
Ban Kỹ
thuật K10A-72/SQTB/ĐĐ, ĐĐ11/TĐ1ND, QLVNCH
